Einvera – einföld leið til agastjórnunar

Einvera er aðferð sem notuð er til að draga úr óæskilega hegðun hjá börnum með því að fjarlægja þau tímabundið úr þeim aðstæðum sem hegðunin á sér stað í. Aðferðin, sem er nátengd „kælingu“ er oft notuð með börnum á aldrinum tveggja til tólf ára.

Þegar barn sýnir óásættanlega hegðun fær það aðvörun og talningin hefst. Fyrst er sagt „einn„ þegar brotið á sér stað (sé það ekki alvarlegt). Ef barnið breytir ekki hegðun sinni, fer talningin upp í „tvo“ og loks „þrjá“ ef hegðunin heldur áfram. Þá er sagt: „Einvera“, „pása“ eða annað sem þykir henta og barnið fer sjálft eða er leitt á fyrirfram ákveðinn stað, til dæmis á stól eða í herbergi sitt.

Markmið einveru

Markmiðið með aðferðinni er ekki að skilja barnið eftir eitt, heldur að taka það tímabundið úr aðstæðum þar sem hegðunin fær styrkingu og draga þannig úr líkum á að hún komi aftur fram. Foreldrið getur setið hjá barninu í einverunni en mikilvægt er að halda samskiptum í lágmarki svo hegðunin fái ekki áfram athygli á meðan, frekar en að nota tímann til umræðu um hegðunina. Slíkt samtal er frekar tekið síðar þegar allir aðilar hafa róað sig.

Ef foreldrarnir eru sjálfir í uppnámi er ekki rétti tíminn til að ræða við barnið. Þá þurfa þeir að gefa sér tíma til að róa sig og ná áttum áður en þeir gefa ræða atvikið við barnið.

Helsti kosturinn við einveru er sá að allir fá tækifæri til að stíga út úr aðstæðum og róa sig. Á sama tíma er verið að draga úr þeim aðstæðum sem viðhalda hegðuninni. Þegar einverunni lýkur fer barnið aftur í aðstæðurnar án frekari umræðu um atvikið. Ef þörf er á er hægt að ræða stuttlega við barnið síðar og kenna því hvað það getur gert í staðinn.

Einvera stoppar hegðun, en hún kennir ekki nýja hegðun. Það þarf að gera sérstaklega.

Hegðun hefur tilgang

Mikilvægt er einnig að hafa í huga að hegðun barns þjónar yfirleitt ákveðnum tilgangi fyrir barnið. Með hegðuninni getur barnið til dæmis verið að sækja athygli, komast yfir hlut eða athöfn, sleppa við kröfu eða fá einhvers konar sjálfstyrkingu. Þess vegna þarf að vera skýrt hvaða hegðun er verið að vinna með áður en einvera er notuð og hvaða tilgangi hún þjónar. Einvera á aðeins við þegar hún dregur raunverulega úr þeirri styrkingu sem heldur hegðuninni gangandi.

Það er heldur ekki nóg að ákveða hvaða hegðun á að stöðva. Einnig þarf að ákveða hvað barnið á að gera í staðinn. Sú hegðun þarf helst að þjóna sama tilgangi fyrir barnið, en á viðeigandi hátt.

Dæmi

Barn slær annað barn þegar það vill fá leikfang. Hér gæti hegðunin þjónað þeim tilgangi að komast yfir hlut. Ef þetta er hegðunin sem áður hefur verið ákveðið hefur verið að vinna með er barnið tekið úr aðstæðunum í hvert sinn sem það slær. Með því missir það tímabundið aðgang að leiknum og athyglinni sem fylgdi aðstæðunum.

En þar með er ekki allt unnið. Barnið þarf líka að læra aðra hegðun sem þjónar sama tilgangi. Þá er því kennt að segja til dæmis: „Má ég fá?“, „Má ég næst?“ eða að biðja fullorðinn um hjálp. Þegar barnið notar þessa hegðun fær það athygli og auknar líkur á að komast að leikfanginu. Þannig lærir barnið smám saman að ný hegðun virkar betur en sú gamla.

Hvenær er hægt að nota einveru

Einveru ætti ekki að nota sem refsiúrræði fyrir allt sem fer úrskeiðis. Aðferðin hentar best þegar stöðva þarf tiltekna hegðun sem er skýrt skilgreind, en ekki þegar barnið t.d. neitar að gera hluti svo sem að taka upp dótið sitt eða sinna heimanámi. Mikilvægt er að velja tiltekinn hegðunarvanda til að vinna með. Jafnframt ætti alltaf að vera markmið að styrkja jákvæða hegðun og hjálpa barninu að læra að hegða sér á æskilegan hátt í stað þess að einblína eingöngu á að stoppa óæskilega hegðun.

Einvera, þegar rétt notuð, er einföld og áhrifarík aðferð til að draga úr hegðun barns. Mikilvægt er þó að leggja áherslu á að hún sé hluti af heildrænni nálgun þar sem jákvæð hegðun er einnig styrkt. Einvera virkar best þegar hún er notuð markvisst og alltaf með það að markmiði að kenna barninu hvað eigi að gera í staðinn.